خسارت ۱۱۰ همتی؛ بهای سنگین قطعی اینترنت در زمستان ۱۴۰۴

این گزارش تحلیلی بر پایه داده‌های استخراج شده از «گزارش ششم کیفیت اینترنت در ایران» تدوین شده است که توسط انجمن تجارت الکترونیک تهران در زمستان ۱۴۰۴ آماده گردید و در روزهای اخیر منتشر شد.

این سند که جامع‌ترین بررسی دوره‌ای وضعیت شبکه در ایران محسوب می‌شود، با تمرکز بر سه شاخص کلیدی اختلال (Disruption)، محدودیت (Censorship) و سرعت (Speed)، وضعیت اینترنت ایران را در مقایسه با ۱۰۰ کشور برتر از نظر تولید ناخالص داخلی (GDP) تحلیل کرده است. ویژگی متمایز این دوره از گزارش، بررسی ابعاد فنی و اقتصادی قطع ۲۲ روزه اینترنت در دی‌ماه ۱۴۰۴ و پیامدهای اجرای آزمایشی طرح‌هایی نظیر «لیست سفید» و «اینترنت طبقاتی» بر زیست‌بوم دیجیتال کشور است.

در حالی که جهان با شتاب به سوی پارادایم هوش مصنوعی حرکت می‌کند، اینترنت ایران در زمستان ۱۴۰۴ با طولانی‌ترین قطعی تاریخ خود روبرو شد. گزارشی تکان‌دهنده از انجمن تجارت الکترونیک تهران نشان می‌دهد که ایران نه تنها در جایگاه «قهرمان اینترنت بی‌کیفیت جهان» ایستاده، بلکه با قطع ۲۲ روزه ارتباطات در دی‌ماه، روزانه ۵ هزار میلیارد تومان خسارت به اقتصاد دیجیتال تحمیل کرده است. این گزارش، روایتگر شکافی عمیق میان سیاست‌گذاری‌های حاکمیتی و نیازهای بدیهی شهروندانی است که ۸۲ درصد آن‌ها برای دسترسی به شبکه، ناچار به استفاده از فیلترشکن هستند.  
 

سومین اینترنت محدود در دنیا

طبق بررسی شاخص‌های «اختلال»، «محدودیت» و «سرعت» میان ۱۰۰ کشور با بیشترین تولید ناخالص داخلی (GDP)، ایران همچنان بدترین کیفیت اینترنت را در میان این کشورها داراست.  

• اختلال: ایران در شاخص تأخیر (RTT) جایگاهی بهتر از کشورهای توسعه‌نیافته‌ای نظیر اتیوپی و کنگو ندارد و ۷۰ درصد وب‌سایت‌های پرکاربرد در وضعیت کیفی متوسط یا بد قرار دارند.  

• محدودیت: با ۳۹ درصد سانسور در دامنه‌های بررسی شده، ایران پس از چین و میانمار، سومین اینترنت محدود دنیا را دارد.  

• سرعت: میانگین پهنای باند در ایران ۵.۴ مگابیت بر ثانیه است، در حالی که این رقم در آسیا به طور متوسط ۱۳ مگابیت بر ثانیه ثبت شده است.  
 

پروژه شکست‌خورده «وایت‌لیست»

زمستان ۱۴۰۴ شاهد رخدادی بود که بارقه‌های امید به توسعه اقتصاد دیجیتال را خاموش کرد: قطع کامل اینترنت از ۱۸ دی‌ماه به مدت ۲۲ روز. در این دوران، حاکمیت تئوری «اینترنت وایت‌لیستی» را آزمود؛ ایده‌ای که با باز گذاشتن گزینشی چند هزار وب‌سایت، تلاش داشت ارتباط با جهان را به طور دائمی مدیریت کند. نتیجه این اقدام، فلج شدن صدها هزار کسب‌وکار و انزوای مستقیم شهروندان بود، در حالی که حتی سکوهای داخلی نیز در این مدت از دسترس خارج شدند.  
 

سود بازار سیاه فیلترشکن ۳ برابر شد

اصرار بر تداوم فیلترینگ نه تنها مانع دسترسی نشده، بلکه بازار سیاه فیلترشکن را به سودی سه برابری رسانده است. 
 

این تصویر بیانگر تغییر رفتار کاربران در تامین ابزارهای دور زدن فیلترینگ است. داده‌ها نشان می‌دهند که ۵۵ درصد کاربران از اپلیکیشن‌های رایگان استفاده می‌کنند و ۳۱.۴ درصد نیز از طریق شبکه‌های دوستانه و آشنایان به این ابزارها دسترسی پیدا می‌کنند. سهم نزدیک به ۱۲ درصدی خرید فیلترشکن از طریق فروشندگان خرد و عمده (مجموعاً ۱۱.۸ درصد)، گواه شکل‌گیری یک «اقتصاد زیرزمینی» و بازار سیاه پررونق در سایه سیاست‌های محدودکننده است که به جای کاهش دسترسی، تنها کانال‌های توزیع این ابزارها را تغییر داده است.
   آمارها نشان می‌دهد:   

• نفوذ در میان کودکان: ۳۰ درصد از کودکان و نوجوانانی که تحت نظارت والدین هستند، از فیلترشکن استفاده می‌کنند که آن‌ها را ناخواسته در معرض محتوای نامناسب قرار می‌دهد.  

این نمودار نشان‌دهنده گستردگی خیره‌کننده استفاده از ابزارهای دور زدن فیلترینگ در جامعه است؛ به‌طوری که بیش از ۸۲ درصد از پاسخ‌دهندگان برای دسترسی به اینترنت نیاز به فیلترشکن دارند. در بخش دوم نمودار، مشاهده می‌شود که ۳۰ درصد از والدین اعلام کرده‌اند که فرزندان یا افراد تحت سرپرستی آن‌ها نیز از فیلترشکن استفاده می‌ کنند. این آمار نشان می‌دهد که چالش‌های «فرزندپروری دیجیتال» (Digital Parenting) به دلیل عدم دسترسی آزاد به فضای مجازی، پیچیده‌تر شده و نسل جدید را ناخواسته در معرض آسیب‌های ناشی از استفاده از فیلترشکن‌های ناامن قرار داده است. 

• بی‌اثر بودن ابزارهای داخلی: ۷۳ درصد از کاربرانی که از پیام‌رسان‌های داخلی استفاده می‌کنند، همچنان نیازمند فیلترشکن هستند؛ موضوعی که نشان می‌دهد اتصال به جهان یک نیاز پایه‌ای است که با ابزار داخلی منع نمی‌شود.  

 انجمن تجارت الکترونیک هشدار می‌دهد که این «ویژه‌سازی» و ایجاد «سیم‌کارت‌های سفید» تنها به تعمیق شکاف اجتماعی و کاهش اعتماد عمومی منجر می‌شود.  

گزارش ششم کیفیت اینترنت به صراحت اعلام می‌کند که راهکار مشکلات فعلی، «اینترنت طبقاتی» یا ایجاد «پوسته برای یوتیوب» نیست. برای اینکه ایران در ۲۵ سال آینده جایگاهی در میان کشورهای پیشرو داشته باشد، نیازمند «اینترنت آزاد و پرسرعت برای تمام مردم» است. تداوم سیاست‌های فعلی، علاوه بر خسارات میلیاردی، ترافیک کشور را به مسیرهای غیرایمن هدایت کرده و بزرگترین تهدید علیه امنیت ملی و زیست شهروندان محسوب می‌شود.  

خواسته اصلی انجمن تجارت الکترونیک تهران ثبت «حق اینترنت» به عنوان یکی از حقوق اساسی ملت در قانون اساسی و رفع فوری فیلترینگ از سکوهای کاربردی.

منبع: خبرآنلاین