نگاه نزدیک به خودروسازی روسیه و رابطه آن با ایران و جهان

هر دو کشور در این بخش با چالش‌ها مشابهی روبه‌رو شده‌اند اما آیا سرنوشت خودروسازی روسیه و ایران یکسان است؟

تاریخچه صنعت خودروی روسیه بی‌شک غنی‌تر از کشور ما است. تولیدات ماشینی در این کشور پیشینه‌ای دراز دارند و به دوره امپراتوری این سرزمین باز می‌گردند؛ یعنی سال ۱۸۷۷. از آن زمان تاکنون، روسیه شاهد تغییرات زیادی در اراضی، سیاست، اقتصاد و حتی فرهنگ خود بوده که روی صنعت خودروسازی آن هم تاثیر مستقیم خواهد داشت. امروزه هرچند روس‌ها هم تولیدات داخلی مختص خود را دارند اما به‌دلیل جنگ با کشور همسایه‌شان، اوکراین، شرایط سخت اقتصادی را سپری می‌کنند که تاثیر منفی خود را روی خودروسازان روسی گذاشته است.

مقالات مرتبط:

روسیه به‌خودی‌خود به‌عنوان یک بازار مهم برای برندهای چینی به شمار می‌رود که با عقب‌نشینی برندهای اروپایی از این کشور، میدانی تازه پیدا کردند و اتفاقا سرمایه‌گذاری زیادی هم در این کشور کرده‌اند. تنها در سال ۲۰۲۳ بیش‌از ۵۵۳ هزار دستگاه خودروی چینی در این کشور به فروش رفته است. همین مسئله نگارنده را به این فکر واداشت: صنعت خودروی روسیه چقدر به صنعت خودروی ایران شباهت دارد؟ برای پاسخ به این سوال باید به وضعیت کنونی آن، نگاهی داشته باشیم.

بازار خودروی روسیه

نمی‌توان درباره صنعت خودروسازی یک کشور صحبت کرد و از خودروسازان آن نام نبرد! از برندهایی که درحال حاضر در بازار روسیه حضور فعال دارند می‌توان به لادا (AvtoVAZ)، گاز (GAZ) و UAZ اشاره کرد. البته برند گاز درکنار شرکت‌های دیگری چون کاماز و اورالAZ به تولید کامیون و وسایل‌نقلیه سنگین هم مشغول است. در سال ۲۰۱۰ و پس از خروج این کشور از بحران جهانی اقتصاد، وضعیت خودروسازی آن هم متعادل شد؛ تا آنجا که از میان ۱۰ خودروی پرفروش این کشور، ۹ مدل داخلی بودند. اما این روند با آغاز درگیری‌های سیاسی و نظامی تغییر کرد.

در سال ۲۰۲۳، تعداد ۱.۳۱ میلیون دستگاه خودروی نو در این کشور به فروش رسیده است که نسبت‌به سال گذشته آن، ۳۶.۳ درصد رشد داشته است. از آنجا که بخش اعظمی از این تعداد، به خودروهای چینی اختصاص یافته، می‌توان دریافت که چینی‌ها، بازار خودروی روسیه را روبه‌رشد و پرپتانسیل تلقی می‌کنند. روند رشد چینی‌ها به اندازه‌ای مثبت بوده که از میان ۱۰ تولیدکننده پرفروش کنونی این کشور، ۹ خودروساز چینی هستند. هرچند روند فروش و معاملات خودرو به‌طور کلی در سال ۲۰۲۲ افت سنگینی را تجربه کرد اما حال دوباره به مسیر روبه‌رشد خود بازگشته است.

هم‌اکنون برند لادا به‌عنوان تولیدکننده قدرتمند خودروهای اقتصادی در این کشور، در مقایسه با رقبای خارجی، بیشترین فروش را به خود اختصاص داده است اما تا سال ۲۰۲۱، شرکت‌هایی چون کیا، هیوندای و تویوتا هم سهم بالایی از بازار این کشور را به خود اختصاص داده بودند. با شروع جنگ مسکو-کیف، جای خودروسازان اروپایی و آمریکایی در این بازار خالی‌تر شد و این مسئله، فرصتی بی‌مانند را برای برندهای چینی ایجاد کرد تا روسیه به‌‌همراه مکزیک به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان خودروهای چینی شناخته شود.

توان تولید روسیه

به گزارش «تریدینگ اکونومیک»، تولید خودروی داخلی روسیه در ماه فوریه سال جاری میلادی به ۵۶,۹۰۰ دستگاه خودرو رسید. صنعت خودروی این کشور در سال ۲۰۱۸ حدود ۱.۸ درصد تمام خودروهای جهان را تولید می‌کرده و مسئولیت اشتغال‌زایی بیش‌از ۶۰۰ هزار پرسنل را برعهده دارد. هرچند با آغاز جنگ شرکت‌های فولکس‌واگن و رنو از راه‌اندازی خط تولید برنامه‌ریزی‌شده در این کشور خودداری کردند اما تولیدات داخلی روسیه در زمینه خودروهای سبک و سنگین به‌اندازه کافی جا را برای رشد این کشور باز گذاشته است.

فروش و صادرات

به گزارش «رویترز» و به‌نقل از متخصصان تحلیل بازار، شرکت‌های چینی امید دارند تا ۲ میلیون دستگاه خودرو را در بازار روسیه به فروش برسانند. حتی ممکن است کارخانه‌های درحالت تعلیق نیز به میدان برگردند.

(از سمت خودروسازان چینی) علاقه به فروش ۲ میلیون دستگاه خودرو وجود دارد و مردم هم می‌خواهند آن‌ها را بخرند.

از آنجا که روابط این کشور تتحت تاثیر جنگ قرار گرفته، روسیه در تلاش است تا فروش موفق‌تری در بازارهای آسیایی داشته باشد. روسیه در سال ۲۰۲۱ یعنی یک سال پس از آغاز دوباره جنگ با اوکراین در زمینه خودروهای سبک، به صادرات ۱.۳۹۸ میلیارد دلاری رسید.

از جمله کشورهایی که به‌عنوان بازار هدف خودروهای روسیه قرار گرفتند می‌توان به ایران اشاره کرد. آذر ماه سال گذشته، سودای ورود محصولات روسی به ایران در رسانه‌ها پخش شد که به‌دلیل فصل سرد و دشواری در حمل‌ونقل زمینی محصولات به ایران، به تعویق افتاد.

وضعیت مشترک ایران و روسیه

هرچند مشتریان روسی و ایرانی به‌ظاهر تفاوت‌ها و نیازهای متفاوتی دارند اما وضعیت بازار این دو کشور شباهت‌های به‌خصوصی به یکدیگر دارد. ازجمله این شباهت‌ها می‌توان به تحریم اقتصادی هر دو کشور اشاره کرد که کار صنعتگران را در حوزه تولید، تبلیغات و فروش دشوارتر کرده و موجب شده به‌دنبال بازارهای هدف دیگری باشند. البته که روسیه در مقایسه با کشور ما، تعداد خودروی بیشتری را صادر می‌کند اما همین فروش هم با مشکل انجام می‌شود.

بر پایه نظرسنجی‌های داخلی روسیه، مردم این کشور هم مانند مردم ما، علاقه زیادی به خرید خودروهای خارجی از برندهای ژاپنی و کره‌ای و حتی چینی دارند؛ رشد فروش خودروهای چینی هم گواه بر این ادعا است. خودروهای لادا مانند محصولات پایین‌رده سایپا و ایران‌خودرو تنها توسط غشر متوسط و ضعیف جامعه خریداری می‌شود که تعدادشان هم کم نیست. بنابراین صنعت خودروی هر دو کشور با مشکل اساسی در حوزه کیفیت دست‌وپنجه نرم می‌کند. هرچند ما از وضعیت دقیق تولید خودرو در روسیه خبر نداریم، می‌دانیم چرخ پیشرفت کیفیت خودروهای داخلی ایران درجا می‌زند.

هر دو کشور روسیه و ایران بازارهای روبه‌رشدی دارند که در آن، مردم تشنه محصولات باکیفیت و گاه لوکس هستند. بنابر گزارش‌ها، خودروسازان داخلی هنوز هم به اندازه نیاز بازار خودرو تولید نمی‌کنند. در بازار خودروهای رده‌متوسط به بالا هم که جایی برای محصولات ایرانی نیست، برندهای چینی با تکیه بر غیاب رقبای قدرتمند غربی، رشد مناسبی را تجربه کرده‌اند. در روسیه هم همین روند به‌شکلی مشابه وجود دارد. در ابتدای مقاله به رشد روز‌افزون چینی‌ها در این بازار اشاره کردیم و گفتیم که چطور روی بزرگ‌ترین واردکننده محصولاتشان، تمرکز کرده‌اند.

تبادلات خودرویی ایران و روسیه

در قسمت قبل به واردات تاکنون-ناموفق خودرو از روسیه اشاره کردیم. برند لادا در تاریخ ۱۳ آذرماه سال گذشته از چهار محصول گرانتا، وستا، وستا SW کراس و نیوا تراول رونمایی کرد که به مرحله ثبت‌نام خرید نرسیده‌اند. در سوی دیگر، ایران هم سودای صادرات خودرو به این کشور را در سر داشت اما با مشکل اخذ استاندارد کافی برای ورود به بازار روسیه مواجه شد.

هرچند ایران در تلاش است با وجود دایره محدود ارتباطات خارجی‌اش به صادرات خودرو بپردازد اما مشکلاتی جدی سر راه آن قرار گرفته است. از خلل در انجام امور بانکی بین‌المللی گرفته تا لجستیک دشوار در فصول مختلف و مشکل اخذ استاندارد. کمتر کشوری مانند ایران درها را به‌روی محصولات خارجی بسته است؛ حتی همسایگان از خدمات پس‌ازفروش برندهای معتبر جهانی استفاده می‌کنند. قاعدتا چنین کشورهایی که به محصولات باکیفیت دسترسی دارند، از خرید خودروهای بی‌کیفیت خودداری خواهند کرد.

دو کشور، دو آینده

هر دو کشور ایران و روسیه در زمینه خودرو وضعیت نسبتا مشابهی دارند اما به‌نظر نمی‌رسد آینده یکسانی داشته باشند. ما در مقالات گوناگون به رشد بازار خودروهای چینی در کشور اشاره کرده‌ایم اما حقیقت این است که واردات و فروش این محصولات هم در ایران با دشواری انجام می‌شود. درحالی‌که محصولات چینی جای خالی بین محصولات رده‌پایین و متوسط کره‌ای را پر می‌کنند و طرفداران زیادی هم پیدا کرده‌اند اما نمی‌توانند پا به پای تقاضای بازار ایران جلو بیایند. درحالی‌که روسیه با وضعیت نسبتا مشابه، به‌عنوان بازاری بزرگ‌تر و ایمن‌تر برای این خودروسازان شرقی شناخته می‌شود تا محصولات بهتری را با هدف عرضه در این کشور تولید کنند.